Ta ló da ìwọ́ntúnwọ̀nsì ìṣòwò tòmátì kárí ayé rú?

Ti ṢáínàIle-iṣẹ Tomatinínú “Ìrìn Àjò Méjì”: Ṣíṣí Ìwọ̀ Oòrùn, Ṣíṣí Gúúsù

‌Asiwaju‌: Tí owó orí US-Mexico bá jẹ́ omi tútù tó ń tàn káàkiri ọjà tòmátì Àríwá Amẹ́ríkà, a jẹ́ pé omi tó ń ṣàn jáde láti inú omi Eurasia ló ń tàn káàkiri. Ìṣòwò tòmátì kárí ayé ń yípadà, China sì ti di pápá ogun tuntun. Àwọn tòmátì tí China ń kó jáde ń ní ìyípadà ńlá: yíyí àfiyèsí pàtàkì wọn padà láti àwọn ọjà tó wà ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà sí àwọn orílẹ̀-èdè alábàáṣiṣẹ́pọ̀ Belt and Road (BRI) àti àwọn agbègbè mìíràn tó ń dàgbàsókè, èyí sì ń mú àwọn ọ̀nà ìdàgbàsókè tuntun méjì tó yàtọ̀ síra wá.

Ọ̀nà Àtẹ̀lé Kìíní: Ìgbòòrò sí ìwọ̀-oòrùn sí Rọ́síà, Àárín Gbùngbùn Éṣíà, Àárín Gbùngbùn Ìlà-Oòrùn àti Áfíríkà

Fun ọpọlọpọ ọdun, awọn ara ilu Chinasise tomatiIlé iṣẹ́ náà gbẹ́kẹ̀lé ọjà tí wọ́n ń kó jáde lọ sí àwọn ọjà tó ti dàgbà ní Yúróòpù àti Àríwá Amẹ́ríkà, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùpèsè OEM pẹ̀lú èrè díẹ̀ àti agbára ìfowópamọ́ tó lopin. Ṣùgbọ́n láàárín ọdún mẹ́wàá tó kọjá, ìforígbárí ìṣòwò àti àìní ìbéèrè tó ń yípadà ti mú kí àwọn olùtajà ilẹ̀ China máa wo ìwọ̀ oòrùn.

Ilẹ̀ tó gbòòrò tó gbòòrò láti ìlà oòrùn Yúróòpù kọjá Àárín Gbùngbùn Éṣíà sí Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn àti Áfíríkà ti di ibi tí àwọn ọjà tòmátì Ṣáínà ti ń dàgbà kíákíá. Rọ́síà, pàápàá jùlọ, ti di ọjà títà tòmátì Ṣáínà tó ga jùlọ ní China láti ọdún 2020, pẹ̀lú iye owó títà lọ́dọọdún tó ju 800,000 tọ́ọ̀nù lọ, èyí tó jẹ́ ìdá mẹ́rin nínú gbogbo ọjà tòmátì tí Ṣáínà ń kó jáde. Àwọn orílẹ̀-èdè Àárín Gbùngbùn Éṣíà bíi Kazakhstan àti Uzbekistan, pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ Gulf Cooperation Council (GCC) bíi United Arab Emirates àti Saudi Arabia, tún ti rí ìdàgbàsókè oní-nọ́mbà méjì lọ́dọọdún nínú gbígbé tòmátì Ṣáínà wọlé, ketchup àti tòmátì tí wọ́n ti gé.

Ìsúnmọ́ àgbègbè ti jẹ́ àǹfààní pàtàkì kan: Àwọn ibùdó ìṣiṣẹ́ tòmátì pàtàkì ní China ní Xinjiang dín àkókò ìfiránṣẹ́ sí Ìwọ̀ Oòrùn Asia àti Europe kù ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ipa ọ̀nà trans-Pacific àtijọ́, nígbàtí àwọn ìdókòwò ètò BRI bíi China-Europe Railway Express ti dín iye owó ìṣiṣẹ́ kù sí 30% ní àròpín. Ìbéèrè agbègbè náà tún ń pọ̀ sí i: ìdàgbàsókè iye ènìyàn ní Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn àti Áfíríkà ti mú kí ìbéèrè pọ̀ sí i fún àwọn ọjà tòmátì tí a ti ṣe iṣẹ́ tí ó dúró ṣinṣin ní ṣẹ́ẹ̀lì, àti àwọn ọjà China, tí ó ń fúnni ní dídára déédé ní iye owó tí ó dínkù ní 15-20% ju àwọn olùdíje Europe lọ, ti yára borí àwọn oníbàárà àti àwọn olùpèsè oúnjẹ ní agbègbè náà.

Ọ̀nà Kejì: Ìyípadà sí Gúúsù sí Gúúsù Ìlà Oòrùn Éṣíà àti Àwọn Ọrọ̀ Ajé Tó Ń Yí Padà

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìfẹ̀sí ìwọ̀ oòrùn ń lo àǹfààní ilẹ̀ àti ètò ìṣẹ̀dá, ọ̀nà gúúsù sí Gúúsù ìlà oòrùn Éṣíà àti àwọn ọrọ̀ ajé ilẹ̀ Éṣíà mìíràn tó ń yọjú ló ń fà á tí àwọn ẹ̀wọ̀n ìpèsè àti àìní àwọn oníbàárà bá ń pọ̀ sí i ń fà á.

Bí iṣẹ́ ṣíṣe oúnjẹ ní Gúúsù Ìlà Oòrùn Asia àti àwọn ilé oúnjẹ tí wọ́n ń ṣe oúnjẹ kíákíá ṣe ń pọ̀ sí i, ìbéèrè fún àwọn ohun èlò tòmátì tí a ti ṣe iṣẹ́ rẹ̀ dáadáa ti pọ̀ sí i. Ní ọdún 2024, ọjà tòmátì tí China ń kó lọ sí ASEAN ju 320,000 tọ́ọ̀nù lọ, ó ń pọ̀ sí i ní ìwọ̀n ọdọọdún tó jẹ́ 18% láàárín ọdún márùn-ún tó kọjá, èyí sì ju ìdàgbàsókè lọ ní gbogbo àwọn agbègbè mìíràn. Ní ìkọjá Gúúsù Ìlà Oòrùn Asia, àwọn ọjà tí wọ́n ń kó lọ sí àwọn ọjà Gúúsù Asia bíi Bangladesh àti India náà ń dàgbàsókè kíákíá, bí tòmátì tí China ń kó di ohun pàtàkì fún àwọn ilé iṣẹ́ oúnjẹ tí wọ́n ti dì.

Ìyípadà sí gúúsù yìí tún jẹ́ àbájáde ìṣọ̀kan ọrọ̀ ajé agbègbè tí ó jinlẹ̀ síi. Àjọṣepọ̀ Ọrọ̀ Ajé Àgbáyé ti agbègbè (RCEP) ti dín owó orí kù tàbí mú kúrò lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọjà tòmátì tí a ti ṣe iṣẹ́ ọnà tí a tà láàárín China àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ASEAN, èyí tí ó fún àwọn olùtajà láti China ní àǹfààní iye owó tí ó pọ̀ ju àwọn olùdíje láti Amẹ́ríkà àti Yúróòpù lọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ ṣíṣe tòmátì ti China ti bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ àwọn ibi ìpamọ́ àti ìpínkiri ní Vietnam, Thailand àti Malaysia, wọ́n ń sún mọ́ àwọn oníbàárà àti wọ́n ń dín àkókò ìdáhùn sí àwọn ìyípadà ọjà kù.

Lẹ́yìn Ìyípadà náà: Àwọn Àǹfààní Ìdíje Tí Ó Pẹ́ Títí Ní ChinaÌṣẹ̀dá Tòmátì

Àtúntò ńlá yìí sí àkójọpọ̀ tòmátì tí orílẹ̀-èdè China ń lò láti kó jáde kì í ṣe ìdáhùn sí àwọn ìyípadà ìṣòwò kárí ayé nìkan—ó wá láti inú àwọn ohun ìní tí kò lẹ́gbẹ́ àti àtúnṣe sí iṣẹ́ tòmátì tí China ń ṣe.

Orílẹ̀-èdè China ni ó ń ṣe àwọn tòmátì tuntun àti èyí tí a ti ṣe iṣẹ́ àgbékalẹ̀ tó tóbi jùlọ lágbàáyé, pẹ̀lú Xinjiang nìkan tó ní ju 70% nínú àwọn tòmátì tí a ti ṣe iṣẹ́ àgbékalẹ̀ ní China lọ. Ojú ọjọ́ aláìlẹ́gbẹ́ agbègbè náà—ọ̀sán-án gígùn, ìyàtọ̀ ooru àti òru ńlá àti omi ìrísí omi láti inú yìnyín—ń ṣe àwọn tòmátì pẹ̀lú ìwọ̀n tó lágbára àti omi tó kéré, ó dára fún ṣíṣe àgbékalẹ̀ sí paste àti àwọn ọjà mìíràn. Ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, àwọn ilé iṣẹ́ ìṣiṣẹ́ ti China tún ti fi owó púpọ̀ sí àwọn ìlà iṣẹ́ àgbékalẹ̀ aládàáni àti àwọn ètò ìdánwò ààbò oúnjẹ, wọ́n ń mú dídára ọjà dé àwọn ìlànà àgbáyé nígbà tí wọ́n ń pa owó iṣẹ́ tí ó kéré sí i ju ti àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ti gòkè àgbà lọ.

Bí àwọn ọjà ìbílẹ̀ tí ó ti gbilẹ̀ sí i ti ń pọ̀ sí i, tí àwọn ìgbésẹ̀ ìṣòwò ààbò sì ń pọ̀ sí i, ilé iṣẹ́ tòmátì ní China ti yí ìpèníjà náà padà sí àǹfààní, ó ń lo àǹfààní ilé iṣẹ́ rẹ̀ láti lo àìní àwọn ọjà tí ń gbilẹ̀. Ìfàsẹ́yìn méjì yìí ní ìwọ̀ oòrùn àti gúúsù kò ti dá ààyè ìdàgbàsókè tuntun sílẹ̀ fún àwọn olùpèsè tòmátì ní China nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ṣe àtúnṣe ìwọ̀n ìṣòwò tòmátì kárí ayé.

Awọn ibeere ti a maa n beere nigbagbogbo

Ìbéèrè 1: Kí ló fa ìyípadà tí àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà fi ń kó àwọn tòmátì tí orílẹ̀-èdè China ń kó jáde sí orílẹ̀-èdè BRI àti àwọn orílẹ̀-èdè tó ń gòkè àgbà?
A: Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan ló fà á tí ìyípadà yìí fi wáyé: àkọ́kọ́, ààbò àti ìdènà ìṣòwò tó ń pọ̀ sí i ní àwọn ọjà tó ti gbilẹ̀ tẹ́lẹ̀ ti dín èrè kù fún àwọn olùtajà ilẹ̀ China; èkejì, ìdàgbàsókè iye ènìyàn àti ọrọ̀ ajé ní BRI àti àwọn agbègbè tó ń gbilẹ̀ ti mú kí ìbéèrè tó lágbára, tó ń pọ̀ sí i fún àwọn ọjà tòmátì tó ti gbilẹ̀ tó rọrùn; ẹ̀kẹta, ìsúnmọ́ ilẹ̀ China sí àwọn agbègbè wọ̀nyí pẹ̀lú àtúnṣe ètò ìṣiṣẹ́ BRI ti dín iye owó iṣẹ́ ìṣètò kù ní pàtàkì; níkẹyìn, àwọn àdéhùn ìṣòwò tó dára bíi RCEP ti dín àwọn ìdènà ìṣòwò kù fún àwọn ọjà tí wọ́n ń ta jáde ní ilẹ̀ China.

Ìbéèrè 2: Kí ni ìpín tí orílẹ̀-èdè China ní lọ́wọ́lọ́wọ́ nínú ọjà títà tòmátì tí a ti ṣe iṣẹ́ àgbékalẹ̀ kárí ayé?
A: Lọ́wọ́lọ́wọ́, orílẹ̀-èdè China ló ń kó nǹkan bí 30% nínú àwọn tòmátì tí wọ́n ń kó jáde kárí ayé ní ìwọ̀n tó pọ̀, èyí ló sì mú kí ó jẹ́ orílẹ̀-èdè tó ń kó àwọn tòmátì tí wọ́n ń kó jáde tóbi jùlọ ní àgbáyé. Lẹ́yìn ìyípadà sí àwọn ọjà tó ń yọjú, ìpín yìí ń tẹ̀síwájú láti máa pọ̀ sí i.

Ìbéèrè 3: Àwọn irú ọjà tòmátì pàtàkì wo ni China ń kó jáde sí àwọn ọjà tuntun wọ̀nyí?
A: Àpò tòmátì tó pọ̀ jù ni ẹ̀ka tó tóbi jùlọ, tó jẹ́ nǹkan bí 70% gbogbo iye tí wọ́n kó jáde, tí àwọn ilé iṣẹ́ ṣíṣe oúnjẹ ní àdúgbò ń lò gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì. Ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, àwọn ọjà tí wọ́n ti kó jáde pẹ̀lú àwọn oníbàárà, títí bí kéépù tí wọ́n ti dì, tòmátì tí wọ́n ti gé àti obe tòmátì tí wọ́n ń tà pẹ̀lú adùn, pàápàá jùlọ ní Gúúsù Ìlà Oòrùn Éṣíà níbi tí títà tààrà sí oníbàárà ti ń gbilẹ̀ sí i kíákíá.

Ìbéèrè 4: Ǹjẹ́ ìfẹ̀sí yìí sí ìwọ̀ oòrùn àti gúúsù ti nípa lórí àwọn ọjà tí China ń kó jáde sí àwọn ọjà ìbílẹ̀ ní Yúróòpù àti Àríwá Amẹ́ríkà?
A: Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìpín ọjà ìtajà tí wọ́n kó jáde ti dínkù díẹ̀díẹ̀, iye owó tí wọ́n kó jáde lápapọ̀ ti dúró ṣinṣin. Ṣáínà ṣì ń kó tòmátì tó dára jọ sí àwọn olùpèsè oúnjẹ ní Yúróòpù àti Àríwá Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ohun tí wọ́n fẹ́ ṣe, àti pé ìyípadà sí ọjà tó ń yọjú ti jẹ́ kí ilé iṣẹ́ náà dàgbàsókè lápapọ̀ láìdínkù sí ìṣàn ìṣòwò àtijọ́.

Ìbéèrè 5: Kí ni àwọn ìpèníjà tó tóbi jùlọ tí ilé iṣẹ́ tòmátì ní orílẹ̀-èdè China ń dojú kọ nígbà tí wọ́n bá fẹ́ gbòòrò sí àwọn ọjà tuntun wọ̀nyí?
A: Awọn ipenija pataki ni lati pade awọn iṣedede aabo ounjẹ oriṣiriṣi ati fifi aami si ni ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede, kikọ idanimọ ami iyasọtọ agbegbe ati awọn nẹtiwọọki pinpin, ati ṣiṣakoso paṣipaarọ owo ati eewu iṣelu ni diẹ ninu awọn ọja ti n yọ jade. Ọpọlọpọ awọn ile-iṣẹ n koju awọn ipenija wọnyi nipa ṣiṣe ajọṣepọ pẹlu awọn olupin kaakiri agbegbe ati idoko-owo ni idagbasoke ọja agbegbe.

Q6: Báwo ni ìyípadà yìí ṣe ń yí ìwọ́ntúnwọ̀nsì ìṣòwò tòmátì kárí ayé padà?
A: Fún ọ̀pọ̀ ọdún, ìṣòwò tòmátì kárí ayé jẹ́ èyí tí ó ń ṣàkóso nípasẹ̀ ìṣàn láti Mexico sí Amẹ́ríkà àti láti Gúúsù Yúróòpù sí Àríwá Yúróòpù. Ìdàgbàsókè China gẹ́gẹ́ bí olùpèsè pàtàkì fún àwọn ọjà tó ń yọjú ní Éṣíà, Áfíríkà àti Ìlà Oòrùn Yúróòpù ti ba ìlànà ìṣòwò àgbègbè yìí jẹ́, ó ṣẹ̀dá nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìṣòwò kárí ayé tó yàtọ̀ síra níbi tí ìpèsè bá ìbéèrè mu dáadáa, èyí sì ń mú kí owó tó rẹlẹ̀ wá fún àwọn oníbàárà àti àwọn olùpèsè nínú àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbàsókè kíákíá.