Ní Okudu kẹfà ọdún 2026, ooru tó pọ̀ gan-an ń mú kí ilẹ̀ Yúróòpù gbóná janjan.
Gẹ́gẹ́ bí Xinhua News Agency ti sọ, Agence France-Presse ṣe ìṣirò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àsọtẹ́lẹ̀ ojú ọjọ́ àti ìwádìí àpapọ̀ EU Joint Research Centre ti sọ pé ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kẹfà, ó kéré tán mílíọ̀nù 101 ènìyàn ní Yúróòpù ló fara hàn sí otútù tó ga ju 35°C lọ, pẹ̀lú mílíọ̀nù 50 ènìyàn tó ní ipa lórí ní Faransé nìkan. Gẹ́gẹ́ bí ìlànà ìtọ́kasí ti Àjọ Àgbáyé, a túmọ̀ ooru gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n otútù ojoojúmọ́ tó ga jù 32°C lọ fún ọjọ́ mẹ́ta tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ.
Àwọn ìwádìí láti ọ̀dọ̀ Ilé Iṣẹ́ Àgbẹ̀ ti ilẹ̀ Faransé fihàn pé gúúsù ilẹ̀ FaranséòtòmátìÀwọn agbègbè tí wọ́n ń ṣẹ̀dá nǹkan ti pàdánù tó tó 80%. Ìròyìn kan láti ọ̀dọ̀ GuardianTV ṣe àpèjúwe ipò náà ní kedere gẹ́gẹ́ bí “Àwọn tòmátì ń sè lórí igi àjàrà.”
Kí ló dé tí orílẹ̀-èdè Faransé fi jẹ́ orílẹ̀-èdè tó ní ipa tó le jùlọ ní Yúróòpù? Ìwọ̀n otútù àgbáyé ti pọ̀ sí i ní ìwọ̀n 1.4°C ní ìfiwéra pẹ̀lú ìpele ṣáájú iṣẹ́-ajé, nígbà tí ìgbóná gbogbogbòò ní Yúróòpù ti dé ìwọ̀n 2.4°C. Nítorí ipò rẹ̀ àti bí afẹ́fẹ́ ṣe ń yípo, Faransé ní ìṣòro sí ipa ìṣàn afẹ́fẹ́ gbígbóná ju UK àti Germany lọ. Ìgbóná líle ti di ohun tó wọ́pọ̀ ní Faransé, ó ń dé ní ìbẹ̀rẹ̀ àti pé ó ń pẹ́ sí i ní ọdọọdún. Ní ọdún 2003, ìgbóná ooru kan ní Faransé pa ènìyàn tó lé ní 14,000; ní ọdún 2026, ooru náà pa kì í ṣe ẹ̀mí ènìyàn nìkan ṣùgbọ́n ó tún pa àwọn èso.
Ooru líle ní gúúsù Faransé le ju “àìtó omi” lásán lọ. Ooru tó ń kọjá 40°C fún ọjọ́ púpọ̀ máa ń ṣiṣẹ́ tààrà lórí àwọn èso náà fúnra wọn, èyí tó ń yọrí sí ìdínkù tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó 30% nínú èso àgbàdo, ọgọ́rọ̀ọ̀rún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ikú àwọn adìyẹ ní Faransé, àti ìdínkù 30% sí 40% nínú iṣẹ́ wàrà nítorí ìdààmú ooru nínú àwọn màlúù wàrà. Gbogbo ẹ̀ka iṣẹ́ àgbẹ̀ “ń ní ibà”.
Ìgbóná ooru yìí tún fa àríyànjiyàn òṣèlú lórí ìtọ́jú afẹ́fẹ́ ní ilẹ̀ Faransé. Àwọn ẹgbẹ́ apá ọ̀tún fi ẹ̀rọ ìtọ́jú afẹ́fẹ́ ṣe àgbékalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó ṣe pàtàkì fún ìgbésí ayé, nígbà tí àwọn olùfẹ́ àyíká tẹnu mọ́ ọn pé ìtọ́jú afẹ́fẹ́ yóò mú kí ipa afẹ́fẹ́ ní erékùṣù ooru burú sí i. Òótọ́ ibẹ̀ ni pé ìwọ̀n wíwọ afẹ́fẹ́ ní ilẹ̀ Faransé kéré sí 10%, èyí tí ó kéré sí ti orílẹ̀-èdè Sípéènì àti Ítálì tí ó wà ní àdúgbò. Láàárín ọ̀sẹ̀ kan péré, Carrefour ta ó kéré tán 30,000 àwọn afẹ́fẹ́ afẹ́fẹ́ àti iná mànàmáná, títà àwọn afẹ́fẹ́ afẹ́fẹ́ àti iná mànàmáná tí Amazon ń tà ní ilẹ̀ Faransé fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìlọ́po méjì ní ìfiwéra pẹ̀lú àkókò kan náà ní ọ̀sẹ̀ tó kọjá.
Pada sí ilé iṣẹ́ tòmátì: báwo ni ilé iṣẹ́ ṣíṣe tòmátì ní ilẹ̀ Faransé ṣe tóbi tó? Gẹ́gẹ́ bí àsọtẹ́lẹ̀ ilé iṣẹ́, a retí pé àṣeyọrí tòmátì ní ilẹ̀ Faransé ní ọdún 2026 yóò dé 494,900 tọ́ọ̀nù, pẹ̀lú agbègbè ìgbìn tó tó 2,736 hektari. Ní oṣù kẹrin, iye owó ilé ga ju ti ọdún 2025 lọ ní 34% àti 41% ga ju ti ọdún 2021-2025 lọ. Ìdínkù nínú iṣẹ́ náà ti hàn gbangba nínú iye owó náà.
Àwọn ìṣòro ilẹ̀ Faransé kò mọ sí ààlà rẹ̀ nìkan. Gẹ́gẹ́ bí agbára iṣẹ́ àgbẹ̀ pàtàkì ní EU, ìdínkù nínú iṣẹ́ tòmátì ilẹ̀ Faransé ti mú kí ìfúnni ní ọjà àwọn agbègbè mìíràn tó ń ṣe oúnjẹ bíi Ítálì àti Sípéènì pọ̀ sí i. Àwọn ìfúnni ní èrò fún tòmátì kéépì ní ọjà ilẹ̀ Yúróòpù ti ní ìfúnni ní ẹ̀gbẹ́, nítorí náà, àwọn ìdàgbàsókè owó oṣù díẹ̀ ni a ń gbé kalẹ̀ fún àwọn olùrà kárí ayé.
“Ìlú Ojú Omi” ti Xinjiang àti Àìdánilójú ní Inner Mongolia
Nígbà tí Yúróòpù ń bá ìṣòro tòmátì jà, ojú àwọn olùṣe tòmátì kárí ayé ń yíjú sí Ìlà Oòrùn ní àkókò kan náà. Ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù Keje ọdún 2026, ìṣẹ̀lẹ̀ ojú ọjọ́ líle koko kan tí ó ṣọ̀wọ́n kọlu agbègbè Xinjiang ní China.
Kí ni òrùlé ooru? Ní ṣókí, ó tọ́ka sí ètò ìfúnpá gíga gbígbóná tí ó dúró ṣinṣin tí ó ń ṣẹ̀dá ní ibi gíga gíga, tí ó ń ṣiṣẹ́ bí ìbòrí ìkòkò tí ó nípọn tí a so mọ́ àríwá China. “Ìbòrí” yìí ní àwọn ànímọ́ méjì tí ó lè pa ènìyàn: àkọ́kọ́, ó ń dí ooru ilẹ̀ mú, ó ń dènà afẹ́fẹ́ gbígbóná láti sá lọ sí afẹ́fẹ́ òkè ó sì ń fipá mú un kó jọ síbi ojú ilẹ̀; èkejì, ó ń dí afẹ́fẹ́ tútù láti òde, ó ń pa afẹ́fẹ́ tútù mọ́ kúrò àti afẹ́fẹ́ gbígbóná tí ó wà nínú rẹ̀.
Àwọn ìfitónilétí ìjọba láti ọ̀dọ̀ Xinjiang Meteorological Observatory fihàn pé ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù Keje, gbogbo agbègbè Turpan dúró ní ìdúróṣinṣin ní òkè 40°C fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọjọ́ ní ìtẹ̀léra, pẹ̀lú ìwọ̀n otútù tó ga jùlọ tí a wọ̀n ti 49°C ní ọjọ́ kẹta oṣù Keje, àti pé àwọn agbègbè kan ní a retí pé yóò súnmọ́ 50°C, èyí tí yóò ba ààlà ojú ọjọ́ jẹ́ fún àkókò kan náà. Ní Hami, Bayangol àti àwọn agbègbè mìíràn, ìwọ̀n otútù ojú ilẹ̀ kọjá 65°C.
Ohun tó tún ń bani lẹ́rù jù ni pé “ìbòrí” yìí kò dúró ṣinṣin. Òfuurufú ooru náà ń tàn káàkiri sí ìlà-oòrùn nígbà gbogbo. Gẹ́gẹ́ bí àsọtẹ́lẹ̀ láti ọ̀dọ̀ China Meteorological Administration ní ọjọ́ kẹrin oṣù Keje, ìgbànú ooru gíga ti bo Gansu àti ìwọ̀-oòrùn Inner Mongolia, lẹ́yìn náà ó sì gbógun ti agbègbè Àríwá China àti Huanghuai. Ní gúúsù Beijing, Tianjin, àárín gbùngbùn-gúúsù Hebei, àríwá Henan àti ìwọ̀-oòrùn Shandong, ìwọ̀n otútù ọ̀sán tó pọ̀ jùlọ ń ga sí 38°C sí 40°C.
Nítorí náà, ṣé àwọn èso tòmátì ti Xinjiang lè wà láàyè ní ọdún yìí? A nílò láti ṣàyẹ̀wò èyí láti inú àwọn ìrísí méjì: “àwọn ìlànà ìgbìn” àti “ojú ọjọ́ ilẹ̀”.
Gbígbìn oko gbangba ati Gbígbìn ile eefin
100% ninu awọn tomati ti a n ṣe ni Xinjiang ni a gbin ni awọn oko ti o ṣii. Awọn ipo ti o ṣii ati ti afẹfẹ n yago fun ipa “sisun ti o kun” ninu awọn ile-iṣẹ eefin. Awọn agbegbe ti o ni ipa julọ ni Faranse ni awọn ile-iṣẹ eefin ti ko ni awọn ohun elo iṣakoso ayika ti o ni ilọsiwaju, nibiti iwọn otutu inu ile le ga ju ipele ita lọ. Awọn tomati Xinjiang n dagba ni awọn oko ti o ṣii, nibiti o kere ju afẹfẹ le fẹ kọja.
Ìgbẹ́kẹ̀lé Ìrísí Omi Òjò Yíyọ́ ní Òkè Tianshan
Ẹ̀jẹ̀ àwọn tòmátì Xinjiang wà nínú omi yìnyín láti orí òkè Tianshan. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ooru gíga ń mú kí òjò rọ̀, wọ́n tún ń mú kí yìnyín àti yìnyín orí òkè kéékèèké yọ́, èyí tí ó ń mú kí omi dúró dáadáa. Pẹ̀lú ìmọ̀ ẹ̀rọ “ìrísí omi lábẹ́ fíìmù ike” tí ó gbajúmọ̀ ní Xinjiang, a ṣì lè rí ìdánilójú pé omi tó wà nínú gbòǹgbò rẹ̀ yóò wà.
Ìlà Ìdáàbòbò Ìkẹyìn: Ìyàtọ̀ Òtútù Ojoojúmọ́
Ṣíṣe àgbékalẹ̀ lycopene nílò ìwọ̀n otútù tó yẹ ní òru. Àǹfààní àrà ọ̀tọ̀ ti Xinjiang wà nínú àwọn ohun tí a mọ̀ dáadáa nípa ojú ọjọ́: “wíwọ aṣọ aláwọ̀ ní òwúrọ̀ àti wíwọ aṣọ ìbora ní ọ̀sán gangan”. Bí ìwọ̀n otútù ọ̀sán bá tilẹ̀ ju 40°C lọ, níwọ̀n ìgbà tí ìwọ̀n otútù òru bá dín sí nǹkan bí 20°C, àwọn ewéko náà lè ní àǹfààní láti gbádùn ara wọn.
Ní ọdún 2025, agbègbè gbígbìn tòmátì ní Xinjiang dé 520,000 mu, pẹ̀lú àbájáde tó tó mílíọ̀nù 4.8 tọ́ọ̀nù. Ìwọ̀n gbogbogbòò ìṣiṣẹ́ ẹ̀rọ ga tó 99%, pẹ̀lú ìwọ̀n gbígbìn àti ìkórè ẹ̀rọ ju 98.5% lọ. Xinjiang ní àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣiṣẹ́ tó ju 70 lọ, tí wọ́n ń ṣe ètò ẹ̀rọ ìṣiṣẹ́ pípé kan tí ó bo ìbísí, gbígbìn, ṣíṣe àti títà. Igbákejì ààrẹ ẹgbẹ́ ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú tòmátì Xinjiang sọ pé agbègbè gbígbìn tòmátì ní orílẹ̀-èdè ní ọdún yìí jẹ́ 1.6 mílíọ̀nù mu, nínú èyí tí 1.35 mílíọ̀nù mu wà ní Xinjiang, tí ó jẹ́ ju 84% gbogbo orílẹ̀-èdè náà lọ.
Ní agbègbè Changji àti Heshuo County ní Xinjiang, àwọn àgbẹ̀ ròyìn pé “ìdàgbàsókè gbogbogbòò ti ìtànná tòmátì àti èso ní ọdún yìí jẹ́ ìwọ̀ntúnwọ̀nsì”, pẹ̀lú ìṣirò ìbísí tó jẹ́ 9 tọ́ọ̀nù fún mu kan. Àwọn àgbẹ̀ ní ìlú Shawan tún sọ pé a retí pé a ó kórè àwọn irúgbìn tó ti dàgbà ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù kẹjọ, pẹ̀lú ìbísí tó tó 9 tọ́ọ̀nù fún mu kan.
Gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀ ìròyìn ṣe sọ, ooru ìgbà díẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù Keje ní ipa pàtàkì lórí ìdínkù nínú iṣẹ́ tòmátì tí Xinjiang ń ṣe. Síbẹ̀síbẹ̀, ooru gíga yóò mú kí èso máa pọ́n, èyí tí ó lè fa àkókò ìkórè tí ó pọ̀ jù, tí yóò sì fi agbára ìṣiṣẹ́ ojoojúmọ́ púpọ̀ sí àwọn ilé iṣẹ́ ìtọ́jú omi, tí yóò sì yọrí sí sísíwájú.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Keje-10-2026
